NL | ENG

Persona, 2013

Tibaldus in samenwerking met kunstencentrum De Werf (Brugge)

What we require is silence; but what silence requires is that I go on talking.
- John Cage (lecture on nothing)

Persona, 2013 is een voorstelling rond identiteit en een identiteit onder vuur. De voorstelling is vrij geïnspireerd door de film van Ingmar Bergman maar heeft hier in enscenering niets meer mee te maken.
Deze korte voorstelling, waar abstractie en anekdotiek hand in hand gaan, wordt fascinerend vertolkt door Eva Binon.


Brief aan ons publiek

Beste publiek,

Voor wie wil, voor de voorstelling gezien te hebben of erna, stukjes van ons denken rond Persona,2013.

We wilden werken rond Ingmar Bergman’s PERSONA, niet omdat we de film zagen, wel omdat we het scenario gelezen hadden. Het scenario dat we gebruikten was één van de eerste versies die hij schreef en het sluit qua vorm meer aan bij een literair werk, dan bij een filmscript. Bergman schreef de tekst waar wij rond werkten in 1965, toen hij in het ziekenhis aan het herstellen was van een ziekte. Bergman zei zelf dat Persona zijn leven redde. Waarmee hij waarschijnlijk ‘zijn leven als kunstenaar’ bedoelde. De crisis van de hoofdpersonages is Bergman’s eigen crisis. De dramatische handeling in de film bevindt zich op het gebied van de filmmaker. En daarom gaat deze film waarschijnlijk over film zelf. Film, maar bij uitbreiding ook over taal en over hoe taal zich tot de werkelijkheid verhoud.

In het werk dat wij maakten voor PERSONA(voorstudie 2011) (de voorstudie op PERSONA, 2013) was er nauwelijks sprake van ‘spreken’, omdat we het heel moeilijk vonden om los te komen van de bestaande conventies omtrent spreken op een scène. Uiteindelijk kozen we er toch voor om met taal aan de slag te gaan, omdat het iets wezenlijk van ons is, en in Bergman’s tekst vonden we deze problematiek gethematiseerd.
Het verhaal van Bergman is al verteld. Wij wilden dus geen toneeladaptatie van een film maken. We wilden geen hedendaagse versie van de tekst op de scène zetten en de tekst “actualiseren” door hier en daar bijvoorbeeld een anachornisme in te voegen.

Tekst is de aanleiding om te denken en te spelen. De conflicten, problemen die Bergman in zijn scenario behandelt, leken ons nog steeds interessant, en daar wilden wij mee aan de slag.

Volgens Wikipedia gaat PERSONA over: “De ziekenzuster Alma verzorgt de actrice Elisabet. Alma praat voordurend tegen haar patiënte, maar die weigert te antwoorden. Uiteindelijk vallen de maskers af en vertelt Elisabet haar geheim.” Deze interpretatie van Bergman zijn tekst vonden wij niet interessant om te ensceneren.

We wilden werken rond ‘identiteit’ en rond ‘een identiteit die onder vuur’ komt te liggen. Rond het troostvolle van ‘zwijgen’ en rond het zwijgen als ‘uitsluitingsmechanisme’. Thema’s die volgens ons ook zijn terug te vinden in Bergmans’s PERSONA.

Het zwijgen van Bergman’s personage, de actrice Elisabet Vogler is een verzet. Door haar verlangen naar authenticitieit wil ze geen woorden meer gebruiken. Woorden die gebruikt worden voor rollen, woorden die huichelen. Elisabet Vogler, die door geen taal meer te gebruiken zichzelf buiten de cultuur stelt, kan gezien worden als een soort rebel, een soort terrorist.

De actrice Elisabet en de verzorgster Alma hebben contact met elkaar. Er zijn aanrakingen, interactie, lichaamstaal en warmte. Elisabet spreekt niet, maar er is zeker communicatie tussen de twee vrouwen. Alma ziet dus zeker ‘haar bestaan bevestigd’ in de reacties van Elisabet.

Het personage uit onze versie van Persona is consequenter. Het personage doet niets, hij krijgt nooit, op geen enkel moment, een verhaal of een identiteit. De totale stomheid van ons zwijgend personage is wreder dan de stomheid van Elisabet Vogler.

Voor ons gaat de persoonsverwisseling uit Bergman’s PERSONA over een transformatie door middel van taal. Taal vatten we dan heel ruim op: taal is iedere vorm waarin de werkelijkheid tot ons spreekt. Dat is wat de werkelijkheid leesbaar, of eerder, interpreteerbaar maakt.

Taal als voedsel dat we consumeren en waar we onszelf mee vormgeven. Je bent wat je eet. Taal aals bouwstenen voor onze identiteit. Een fragiele constructie van verhalen, anekdotes, indrukken. Wij ensceneren de constructie : Eva Binon. Een actrice en een personage, net als Elisabet Vogler, het hoofdpersoange uit PERSONA.

Bij het maken van PERSONA hebben bepaalde teksten van Beckett ons geholpen een vorm te vinden. Ook bij Beckett is er vaak geen duiding van plaats en tijd. Er is een protagonist die geen naam heeft en immobiel is. De personages hun motivatie om te blijven spreken is dezelfde als hun motivatie om te blijven bestaan. Er is een aanwezigheid van gebeurtenissen uit het verleden in een verstilt moment in het heden.

Voor de opbouw van PERSONA gebruikten we dit graffschrift:
“Non fui, Fui, Non sum, Non socro.”
“Ik was niet, Ik was, Ik ben niet, Maakt niet uit.”


Hans, Timeau en Simon

P.s.

“I’m all these words, all these strangers, this dust of words, with no ground for their sealing, no sky for their dispersing, coming together to say, fleeing one another to say, that I am they, all of them, those that merge, those that par, those that never meet, and nothing else, yes, something else, that I’m something quite different, a quite different thing, a wordless thing in an empty place.”
- Nameless van Beckett

pers

Persona is een hilarisch stuk dat naast zijn fijne humor ook fascineert door de inventieve manier waarop we als toeschouwer plots zeer aanwezig worden gemaakt en waarin de stilte een duidelijke rol krijgt.
- Eline Van de Voorde, Cobra.be

Persona bewijst dat Tibaldus en andere hoeren gestaag aan hun vaste tek in het podiumkunstenlandschap bouwen als dat collectief dat helder spreekt met bevreemdende, fascinerende mensbeeldden.
- Els Van Steenberghe, Knack

Binon vergast ons op een innemende monologue intérieure waarin ze als een meisje van dertig, schipperend tussen hysterie en euforie, haar kindertijd herbeleeft. Taal als vorm van uitdrijven voor een gekwelde ziel. (...) De thematiek die de Hoeren in Persona, 2013 verkennen is bijzonder opwindend en intrigerend. Is het mogelijk om uit de taal te springen en hoe constitueert iemand zich zonder taal in een wereld die schreeuwt om gelezen en benoemd te worden? (...) Tibaldus maakt doordacht en uitdagend theater dat radicaal ‘nee’ durft tee zeggen tegen geijkte kijkcodes.
- Charlotte De Somviele, De Morgen


credits

van Eva Binon, Timeau De Keyser, Simon De Winne, Hans Mortelmans

techniek Simon Neels

fotografie, film en grafisch ontwerp Pieter Dumoulin

productie Kunstencentrum De Werf en Tibaldus

Met steun van de Vlaamse Overheid, Stad Brugge, de provincie West Vlaanderen